KPSS’de En Çok Sorulan Antlaşmalar
İçindekiler
- KPSS’de antlaşmalar neden önemlidir?
- Osmanlı Devleti antlaşmaları
- Milli Mücadele dönemi antlaşmaları
- Cumhuriyet dönemi önemli antlaşmalar
- KPSS Notu
- Sık Karıştırılan Antlaşmalar
- Ezber Kutusu
- Mini Tekrar Tablosu
- Sonuç
KPSS’de Antlaşmalar Neden Önemlidir?
KPSS Genel Kültür testinde tarih sorularının önemli bir bölümü Osmanlı Devleti, Milli Mücadele ve Cumhuriyet Dönemi konularından gelmektedir. Bu başlıklarda ise antlaşmalar; tarihleri, sonuçları, ilk ve son özellikleriyle sıkça sorulmaktadır. Özellikle Lozan, Sevr, Mondros, Mudanya, Karlofça ve Küçük Kaynarca antlaşmaları adayların mutlaka bilmesi gereken temel konular arasındadır.
Bu rehberde KPSS’de en çok karşılaşılan antlaşmaları özet bilgilerle bir araya getirdik.
Osmanlı Devleti Dönemi Antlaşmaları
| Antlaşma | Tarih | Önemi |
|---|---|---|
| Ankara Antlaşması | 1533 | Osmanlı’nın Avusturya üzerindeki üstünlüğü kabul edildi. |
| Ferhat Paşa Antlaşması | 1590 | Osmanlı Devleti doğuda en geniş sınırlara ulaştı. |
| Zitvatorok Antlaşması | 1606 | Avusturya ile siyasi eşitlik kabul edildi. |
| Kasr-ı Şirin Antlaşması | 1639 | Osmanlı-İran sınırı büyük ölçüde bugünkü şeklini aldı. |
| Karlofça Antlaşması | 1699 | Osmanlı ilk kez büyük çaplı toprak kaybetti. |
| İstanbul Antlaşması | 1700 | Rusya Azak Kalesi’ni aldı. |
| Pasarofça Antlaşması | 1718 | Lale Devri başladı. |
| Belgrad Antlaşması | 1739 | Osmanlı’nın Batı’da imzaladığı son kazançlı antlaşma. |
| Küçük Kaynarca Antlaşması | 1774 | Osmanlı’nın imzaladığı en ağır antlaşmalardan biri, Rusya önemli ayrıcalıklar kazandı. |
| Yaş Antlaşması | 1792 | Kırım’ın Rusya’ya ait olduğu kabul edildi. |
| Bükreş Antlaşması | 1812 | Sırplara ayrıcalıklar tanındı. |
| Edirne Antlaşması | 1829 | Yunanistan’ın bağımsızlığı kabul edildi. |
| Hünkar İskelesi Antlaşması | 1833 | Osmanlı ile Rusya arasında savunma antlaşması yapıldı. |
| Paris Antlaşması | 1856 | Osmanlı Devleti Avrupa Devleti sayıldı. |
| Ayastefanos Antlaşması | 1878 | Rusya’nın ağır şartlar içeren antlaşması. |
| Berlin Antlaşması | 1878 | Ayastefanos’un hükümleri büyük ölçüde değiştirildi. |
Milli Mücadele Dönemi Antlaşmaları
| Antlaşma | Tarih | Önemi |
|---|---|---|
| Mondros Ateşkes Antlaşması | 30 Ekim 1918 | Osmanlı Devleti fiilen sona giden sürece girdi. |
| Sevr Antlaşması | 10 Ağustos 1920 | Osmanlı Devleti’ni parçalamayı amaçladı. TBMM tarafından kabul edilmedi. |
| Gümrü Antlaşması | 3 Aralık 1920 | TBMM’nin uluslararası alandaki ilk siyasi başarısı. Ermenistan ile imzalandı. |
| Moskova Antlaşması | 16 Mart 1921 | Sovyet Rusya TBMM’yi tanıyan ilk büyük devlet oldu. |
| Ankara Antlaşması | 20 Ekim 1921 | Fransa ile imzalandı, Güney Cephesi kapandı. |
| Kars Antlaşması | 13 Ekim 1921 | Doğu sınırı kesinleşti. |
| Mudanya Ateşkes Antlaşması | 11 Ekim 1922 | Silahlı mücadele sona erdi, barış süreci başladı. |
| Lozan Barış Antlaşması | 24 Temmuz 1923 | Türkiye Cumhuriyeti’nin uluslararası bağımsızlığı ve sınırları büyük ölçüde kabul edildi. |
Cumhuriyet Dönemi Önemli Antlaşmalar
| Antlaşma | Tarih | Önemi |
|---|---|---|
| Ankara Antlaşması | 1926 | Musul sorunu çözüldü. |
| Montrö Boğazlar Sözleşmesi | 1936 | Boğazların yönetimi Türkiye’ye bırakıldı. |
| Sadabat Paktı | 1937 | Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalandı. |
| Balkan Antantı | 1934 | Bölgesel güvenliği güçlendirmeyi amaçladı. |
KPSS Notu
Sınavlarda antlaşmalar genellikle şu yönleriyle sorulur:
- Hangi devletlerle imzalandığı
- Tarihi
- En önemli maddesi
- İlk veya son olma özelliği
- Hangi savaşın sonunda yapıldığı
- Hangi sorunu çözdüğü veya çözemediği
Bu nedenle yalnızca isimlerini değil, neden önemli olduklarını da öğrenmeniz gerekir.
Sık Karıştırılan Antlaşmalar
Sevr ve Lozan
Sevr
- Osmanlı Devleti’ne dayatıldı.
- TBMM tarafından kabul edilmedi.
- Uygulanmadı.
Lozan
- Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını uluslararası alanda kabul ettirdi.
- Günümüzde de hukuki geçerliliğini koruyan barış antlaşmasıdır.
Mondros ve Mudanya
Mondros
- I. Dünya Savaşı sonunda imzalandı.
- İşgallerin hukuki zeminini oluşturdu.
Mudanya
- Kurtuluş Savaşı sonunda imzalandı.
- Askerî mücadeleyi sona erdirdi.
Ayastefanos ve Berlin
Ayastefanos
- Rusya’nın istediği ağır şartları içeriyordu.
Berlin
- Avrupa devletlerinin müdahalesiyle Ayastefanos’un hükümleri değiştirildi.
Ezber Kutusu
Karlofça
➡️ İlk büyük toprak kaybı
Pasarofça
➡️ Lale Devri
Küçük Kaynarca
➡️ Rusya en büyük kazancı elde etti.
Paris
➡️ Osmanlı Avrupa Devleti sayıldı.
Mondros
➡️ İşgaller başladı.
Sevr
➡️ Uygulanmadı.
Mudanya
➡️ Savaş bitti.
Lozan
➡️ Bağımsızlık tescillendi.
Mini Tekrar Tablosu
| Antlaşma | Akılda Kalacak Bilgi |
|---|---|
| Karlofça | İlk büyük toprak kaybı |
| Pasarofça | Lale Devri |
| Küçük Kaynarca | Rusya güç kazandı |
| Paris | Avrupa Devleti |
| Mondros | İşgaller |
| Sevr | Geçersiz kaldı |
| Gümrü | TBMM’nin ilk uluslararası başarısı |
| Moskova | Sovyet Rusya TBMM’yi tanıdı |
| Ankara (1921) | Güney Cephesi kapandı |
| Kars | Doğu sınırı |
| Mudanya | Ateşkes |
| Lozan | Yeni devletin uluslararası tanınması |
Sonuç
Antlaşmalar konusu, KPSS Genel Kültür tarih bölümünün temel başlıklarından biridir. Sorular yalnızca antlaşmanın adını değil; tarihini, sonucunu, taraflarını ve “ilk” ya da “son” olma özelliklerini de ölçebilir. Bu nedenle kronolojik tekrar yapmak ve antlaşmaları birbirleriyle ilişkilendirerek çalışmak başarı şansınızı artıracaktır. Antlaşmaların özellikle Kurtuluş Savaşı sürecindeki kronolojisi ve sonuçları, KPSS’de düzenli olarak önem verilen konular arasında yer almaktadır.
Yorum Ekle