SKOLYOZ NEDİR?

  • Skolyoz, omurganın arkadan bakıldığında normalde düz olması gereken hattın sağa veya sola doğru 10 dereceden
  • Bu eğrilik bazen sadece yana doğru kayma (“C” ya da “S” harfi gibi görünüm), bazen de gövde dönüşü (rotasyon) ile birlikte olur.
  • Skolyozun tipleri vardır: en yaygın olanı “idiyopatik skoIyoz”dur (yani net bir sebep bulunamaz).
  • Eğriliğin derecesi “Cobb açısı” adı verilen metotla ölçülür.
  • Skolyozun derecesine göre tedavi yaklaşımı değişir: Hafif vakalarda sadece takip ve egzersiz yeterli olabilir; orta derecede korse ile tedavi yapılabilir; çok şiddetli eğriliklerde cerrahi.
  • Belirtiler arasında; omuzların / kürek kemiklerinin asimetrik olması, bir bacağın diğerinden daha kısa görünmesi, sırtta kamburlaşma ya da girinti çıkıntı

DÜZTABAN (PES PLANUS) NEDİR?

  • Düz tabanlık, ayağın iç kısmındaki kavisin (ayak iç kavisinin) normalde olması gerekenden düşük olması ya da tamamen çökmesi durumu olarak tanımlanır.
  • Bu durum esnek ya da rijit (sert) Esnek düz taban çocuklarda yaygındır ve her zaman tedavi gerektirmez.
  • Tedavi gerektiğinde fizik tedavi egzersizleri, ortopedik tabanlıklar ya da nadiren cerrahi yaklaşımlar kullanılabilir.

SKOLYOZ İLE DÜZTABAN ARASINDAKİ İLİŞKİ

  • Bazı çalışmalar ve klinik gözlemler, skolyozlu bireylerde “ankle valgus” denilen bir ayak durumu ile sık karşılaşıldığını gösteriyor; bu da ayak bileğinin içe doğru eğilmesiyle kendini gösteriyor.
  • Skolyoz + ankle valgus bir arada olunca, bazen düz tabanlık (pes planus) durumu da gelişebilir: “pes planavalgus” olarak adlandırılan gibi bir deformite görülebilir.
  • Bu bozukluklar zincirleme bir etki yapabilir: ayak dengesizliği -+ bacakta asimetri pelvis (leğen kemiği) seviyesinde değişiklik         omurga eğriliği (skolyoz) gibi bir mekanizma
  • Klinik olarak bazı merkezlerde, yürüme analizi ve bireyselleştirilmiş tabanlık (orthotik) kullanımı ile skolyozun ilerlemesinin durdurulabildiği ya da gerileyebildiği bildirilmiştir.

ASKERİ SINAVDA ELENME SEBEBİ OLUR MU?

Evet  hem skolyoz hem de düz tabanlık, belirli kriterleri aşarsa Türk Silahlı Kuwetleri (TSÇ için elenme sebebi olabilir.

  • TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nde kas-iskelet sistemi hastalıkları arasında skolyoz, düz tabanlık gibi durumlar “elverişliiik” açısından değerlendirilir.
  • “Omurganın görünüşünü bozacak derecede açı yapan eğrilikler” elenme kriterlerinden biridir.
  • “Yürüyüşü bozan çukur tabanlık” (veya ciddi taban deformiteleri) elenme maddesi olarak geçer.
  • Örneğin MSÜ (Miili Savunma Üniversitesi) için aday sağlığı değerlendirmesi yapıldığında: bazı kaynaklara göre, A/P (ön-arka) planda çekilen grafilerde 5° ve üzeri skolyoz eğriliği hava harp okulu hariç “sağlam kabul ” Polis – Bekçi – Asker – Memur Alımları
  • Sağlık yönetmeliği ayrıca elenme kararına itiraz işlemleri için prosedür de öngörüyor. Bazı adaylar, ölçümlerin/ raporların yanlış olduğu iddiasıyla yargı yoluna başvurabiliyor (skolyoz elenme kararına karşı idari dava örnekleri mevcut.

ÖZET

  • Skolyoz ve düz tabanlık yaygın oxopedik durumlardır ve her vakası ciddi değildir.
  • Bu durumların askeriye açısından elenme riski, tanının derecesine, yönelimine (açı büyüklüğü, rotasyon), fonksiyonel etkisine (ağrı var mı, yürüme bozukluğu var mı ) bağlıdır.
  • Eğer bir adaysanız ve askeri okula / askerliğe başvuruyorsanız, skolyoz ya da düz taban tanınız varsa:
  • Ortopedik bir uzmana giderek röntgen grafisi ve ölçümler (Cobb açısı gibi) yaptırın.
  • Fonksiyonel değerlendirmeye (yürüme analizi, tabanlık gerekirse) gidin.
  • Sağlık kurulunda verilen rapor sonucuna itiraz etmeniz gerekiyorsa, itiraz prosedürlerini öğrenin (bazı durumlarda yargı yolu da kullanılabiliyor)

GÜNCEL TSK SAĞLIK YÖNETMELİĞİNE GÖRE SKOLYOZ/DÜZTABAN KRİTERLERİ

Skolyoz (Omurga Eğriliği):

  • Yönetmeliğe göre, A/P planda (ön-arka grafide) ayakta çekilen grafilerde 5° (derece) eğrilik(7° dahi) kabul edilebiliyor
  • Bu “5° tolerans” Hava Harp Okulu öğrenci adayları için uygulanmıyor.
  • Ayrıca, bazı öğrenciler için (örneğin MSÜ dışındaki fakültelerde) 1O°’ye kadar (1O° hariç) eğrilik de elenme sebebi oluşturmuyor olarak belirtilmiş.

Düz Tabanlık(Pes Planus):

  • Kalkaneal yükseklik açısına bakılıyor (ayak topuğu — iç kavis açısı ölçümü).

Açıklamalara göre: 10 derece (hariç) ile 19 derece (dahil) arasında ve yürüyüşü güçleştirmeyen düz tabanlıklar “sağlam” kabul edilebiliyor.

  • Yani, 10°’nin altındaki bazı düz tabanlık vakalarında ve/ veya yürüyüşü bozan tabanlıklar elenmeye sebep
  • Bu sınırlar “otomatik elenme” anlamına gelmeyebilir: Skolyozda açının yanında omurganın rotasyonu, ağrı, fonksiyon kaybı; düz tabanda ise yürüme analizi, fonksiyonel etkiler önemli.
  • Eğer skolyoz veya düz taban tanınız varsa ve askeriye için başvuru yapacaksanız:
  • Ortopedik muayene sırasında grafi raporlarını dikkatlice tutun.
  • Ayak tabanı değerlendirilirken “kalkaneal açı ölçümü” yapılan bir ortopedi uzmanına

SKOLYOZ TEDAVİSİNDE YAKLAŞIMLAR

1) Gözlem (Takip)

Genellikle:

  • Eğrilik 1O•—20° arasındaysa
  • Çocuk/ergen hızlı büyüme dönemindeyse 2—6 ayda bir röntgenle takip yapılır.

Amaç: Eğriliğin ilerleyip ilerlemediğini görmek.

2) Korse Tedavisi

Genellikle:

  • 2O•—40° arası eğrilikte
  • Büyüme devam ediyorsa (erken ergenlik) Korse, eğriliği düzeltmez ama ilerlemesini durdurmayı amaçlar.

Kullanım: Gün içinde 18—22 saat takılması gerekebilir

3) Fizik Tedavi ve Egzersizler

Skolyoz için standart egzersizler yerine özel programlar tercih edilir:

Schroth Egzersizleri

  • Kas dengesini düzeltir
  • Duruşu iyileştirir
  • Solunum teknikleri içerir
  • Bilimsel olarak en çok desteklenen skolyoz egzersiz yöntemidir

Diğer fizyoterapi yaklaşımları

  • 3 boyutlu egzersizler
  • Postür eğitimi
  • Omurga mobilizasyonu
  • Kas kuvvetlendirme

Not: Egzersiz tek başına orta—ileri derece skolyozu düzeltmez fakat destekleyici ve ağrı azaltıcı etki sağlar.

4)  Cerrahi Tedavi

Genellikle şu durumlarda düşünülür:

Eğrilik 4O•—5O• üzeri

  • Hızlı ilerleme varsa
  • Solunum/kalp fonksiyonlarını etkiliyorsa
  • Şiddetli ağrı veya kozmetik problem varsa

Ameliyat seçenekleri:

Posterior Spinal Füzyon

En yaygın yöntem; çubuk ve vidalarla omurga sabitlenir.

Büyüyen rodsistemIeri(çocukIarda büyüme devam ederken)

Büyümeyi durdurmadan eğrilik kontrol edilir.

VBT – Vexebral Body Tethering

Daha esnek bir tedavi; füzyon olmadan omurga büyüdükçe düzelir. Uygun hasta seçimi önemlidir.

HANGİ TEDAVİ SANA UYGUN?

Bunu belirlemek için şu bilgiler gerekli:

  • Yaş
  • Eğrilik derecesi (Cobb angle)
  • Eğriliğin yeri (torakal/lomber)
  • Büyüme durumu
  • Ağrı olup olmadığı

DÜZTABAN TEDAVİSİ

1) Egzersiz Tedavisi (En temel yaklaşım)

Ayak kubbesini destekleyen kasların güçlendirilmesi çok önemlidir.

Ayak kubbe güçlendirme egzersizleri

Short foot exercise (kısa ayak egzersizi):

  • Ayak parmaklarını kıvırmadan kubbeyi yukarı çekme
  • Günlük 2—3 set, 10—15 tekrar

Parmak kavrama egzersizleri

  • Havlu buruşturma
  • Mermer/kalem toplama

Baldır-Aşil germe

  • Gergin aşil tendonu pes planusu artırabilir
  • Günde 2—3 kez 30 saniyelik germe

Tibialis posterior güçlendirme

  • Lastik bantla ayak içe çekme
  • 3 set 10—15 tekrar

2) Ortopedik Tabanlık (Nabız ayak taban desteği)

  • Özellikle ağrı varsa kişiye özel tabanlık önerilir.
  • Ayak arkını (medial ark) destekler, hem ağrıyı azaltır hem ilerlemeyi
  • Hazır tabanlıklar hafif vakalarda işe yarayabilir ama kişiye özel olanlar daha etkiiidir.

3) Uygun Ayakkabı Seçimi

  • Ayak arkını destekleyen spor ayakkabılar
  • Orta sertlikte taban
  • Topuk kısmı (heel counter) sert olmalı
  • Çok yumuşak, tabanı çöken ayakkabılardan kaçınılmalı Koşu ayakkabılarında motion-control (hareket kontrolü) modelleri düz tabanlarda daha iyi destek verir.

4) Fizik Tedavi ve Manuel Terapi

  • Ayak bileği mobilizasyonları
  • Aşil tendonunun yumuşak doku tedavileri
  • Denge ve propriosepsiyon çalışmaları (Fizyoterapist eşliğinde daha etkili olur.)

5) Kilo Kontrolü

Fazla kilo ayak kemerine binen yükü artırır; pes planus semptomlarını belirginleştirir.

  • Cerrahi (Nadir)

Genelde yalnızca:

  • Şiddetli ağrı
  • Taban çökmenin sertleşmesi
  • Diğer tedavilerden sonuç alınamaması durumunda Yapılabilen ameliyatlar:
  • Kalkaneal osteotomi
  • Tendon onarımları / transferleri
  • Subtalar implant

Cerrahi sadece ortopedi uzmanı değerlendirmeci ile kararlaştırılır.

ASKERLİK AÇISINDAN SKOLYOZ

  • TSK Sağlık Yönetmeliği Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ne göre, skolyozda “Cobb açısı” kriteri vardır.
  • Özellikle ön-arka planda röntgende; torakal seviyede 26-45°, lomber seviyede 21-50° deformite B derecesi (engel teşkil eden) olarak değerlendirilir. Askeri Birlikler
  • Bu aralıkta skolyoz “askerliğe elverişli değildir” ya da “sınırlı elverişli” kararı çıkabilir.

Semptomlar

  • Sadece açı yeterli değil; skolyoz nedeniyle ağrı, hareket kısıtlılığı veya stabilite problemi varsa bu daha olumsuz değerlendirilir.
  • Fiziksel muayene ve radyolojik tetkikler (röntgen) önemli.

Muafiyet veya Sınırlı Hizmet

  • Bazı durumlarda tam muafiyet verilebilir (belirtilen açı değerlerinde).
  • Bazı durumlarda ise “sınırlı görev” verilebilir (örneğin daha hafif fiziksel görevlerle).

ASKERLİK AÇISINDAN DÜZTABAN

TSK Kriterleri

  • TSK Sağiık Yönetmeliği’nde “kas-iskelet sistemi hastalıkları” bölümünde düz tabanlık (pes planus) da değerlendirilir. Ancak, düz tabanlık için net bir “Cobb açısı” benzeri açı sınırı yok daha çok fonksiyonel etkiler (ağrı, hareket kısıtlılığı) ve muayene bulguları dikkate alınır

Muafiyet Durumu

  • Hafif pes planus olan ve ağrısı, fonksiyon kısıtlılığı olmayan adaylar genellikle askere “elverişli” bulunabilir. Bazı kaynaklara göre düz taban tek başına her zaman muafiyet sağlamaz.
  • Ağrılı, dengesiz yürüme, koşamama ya da askeri eğitim sırasında önemli fonksiyonel sorunlar yapan düz tabanlık durumlarında muafiyet riski

Gerçek Yaşam Çalışmaları

  • 18—30 yaş arası asker adaylarında yapılan bir çalışmada, pes planus görülme oranı düşük olsa da bazı omurga anomalileri ile birlikte bulunmuş. DergiPark
  • Bu tarz deformiteler değerlendirilirken hem ayak hem omurga kontrolleri yapılabiliyor. skolyoz veya pes planus durumun askerliğe elverişliliği üzerinde etkili olabilir, fakat muafiyet garantisi yok.

Askerlik muayenesi için:

  • Ortopedi doktoruna git ve mevcut durumunu, röntgen sonuçlarını güncel tut.
  • Daha önce çekilmiş röntgen, MR veya tedavi geçmişin varsa bu belgeleri
  • Askerlik şubesine veya sağlık kuruluna rapor ile başvururken bu tıbbi belgeleri sun.
  • Gerektiğinde itiraz hakkın var muayene sonuçlarına katılmıyorsan yeniden değerlendirme isteyebilirsin.
  • Türkiye’deki TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nde, ortopedik iskelet sistemi değerlendirmesi kriterleri vardır.
  • Bazı düz taban vakaları “göreve elverişli değildir” kararıyla sonuçlanabiliyor.
  • Ancak her düz tabanlı aday elenmiyor: önemli olan ayak kavisi bozukluğunun fonksiyonel etkileri (örneğin uzun süreli yük taşıma, koşu sırasında ağrı veya dengesizlik) değerlendirilir.
  • Bilimsel bir çalışmada, pes planus olan erkeklerin denge ve kas kuvveti açısından bazı dezavantajları olabileceği bulunmuş.
  • TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ne göre skolyoz değerlendirilirken “Cobb açısı” (omurganın eğrilik derecesi) kullanılıyor.
  • Spesifik olarak, “ön-arka planda torakal skolyoz” için 26—45 derece, “lomber skolyoz” için de 21—50 derece arası deformitiler dikkate alınıp elenme kararı
  • Bu, her skolyoz vakasının eleneceği anlamına gelmez: eğriliğin derecesi, adayın fonksiyonel durumu (ağrı, hareket kısıtlılığı vs) önemli.
  • Bazı davalarda, daha hafif eğriliklerde verilen “elenme” kararları iptal edilmiştir

Buna da Göz Atın:

=> (SAĞLIK TESTİ HAKKINDA)

=> (SAĞLIK TESTİ MUAYENE SIRASI)

=> (OLUMSUZ VERİLEN HASTALIKLAR)